Κατήχηση.gr

Για μια ανανέωση του λόγου και των μεθόδων μας

Του Γιάννη Ζαμπέλη

ΠΗΓΗ: http://www.neotita.gr
Γραφείο Νεότητας
Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών

Το ζητούμενο

Ο τίτλος του κειμένου [i] εκφράζει την αγωνία όσων προσπαθούμε να ασχοληθούμε στα σοβαρά με την εκκλησιαστική κατήχηση των παιδιών και των νέων: η κατήχηση πρέπει να είναι ή να γίνει κάτι περισσότερο από μάθημα!

Στις αρχές του 20ού αιώνα δημιουργούνται τα πρώτα κατηχητικά σχολεία, με τη μορφή που τα γνωρίζουμε σήμερα [ii]. Όμως τα παιδιά μπορούν πλέον να αναπτύξουν πολλές άλλες δραστηριότητες, οργανωμένες από διάφορους φορείς. Η τηλεόραση ήδη μονοπωλεί σημαντικό μέρος του χρόνου των παιδιών και ανεβάζει τον πήχη των απαιτήσεών τους από όσους φιλοδοξούν να τα προσεγγίσουν.

Ποιος τρέφει ψευδαισθήσεις ότι ο έφηβος, που συνεχώς βομβαρδίζεται με μαθηματικούς τύπους και κλίσεις ρημάτων, θα αναζητήσει στην είσοδο του ενοριακού κέντρου ένα ακόμη μάθημα (ή μήπως φροντιστήριο;) θρησκευτικών. Κοινωνία προσώπων αναζητά εναγώνια! Απαντήσεις στα ερωτηματικά του! Διάλογο πάνω στους προβληματισμούς και συμπαράσταση στα προβλήματά του!

Έτσι κι αλλιώς η εκκλησιαστική αγωγή των νέων αποτελεί μία μη τυπική εκπαιδευτική διαδικασία. Υπάρχει όμως κάποιος που δεν προβληματίζεται όταν το σχολικό μάθημα παίρνει πλέον μορφή περισσότερο βιωματική, διαθεματική και ομαδοσυνεργατική, όταν υιοθετείται η λογική της αμφίδρομης γνώσης, ενώ αντίθετα η εκκλησιαστική κατήχηση, με βιωματικό προσανατολισμό εξ ορισμού, συχνά παίρνει την μορφή παλαιού σχολικού μαθήματος; Δικαιούμαστε να στερούμε την έμφυτη κοινωνικότητα από τα παιδιά ή να μην τα ενθαρρύνουμε στον προβληματισμό και την κατάθεση απόψεων, καθηλώνοντάς τα σε έδρανα, απ’ όπου θα δεχθούν παθητικά γνώση μονής κατεύθυνσης;

Η μορφή της κατήχησης δεν μας ενδιαφέρει από την άποψη ενός καλύτερου marketing για την προσέλκυση περισσότερων παιδιών. Μας ενδιαφέρει να διαμορφωθούν καλύτεροι όροι για όλους, παιδιά και κατηχητές, που συμμετέχουν στις «παιδικές συντροφιές» και τις νεανικές ομάδες.

Στον σχεδιασμό της κατηχητικής μας εργασίας, οι συναισθηματικοί και οι ψυχοκινητικοί στόχοι του «μαθήματός» μας θα πρέπει να αποκτούν ίση (αν όχι μεγαλύτερη) βαρύτητα  με τους γνωστικούς στόχους [iii]. Πρώτα απ’ όλα να επιδιώκουμε τη δημιουργία ομάδας, κοινωνίας προσώπων και την ένταξη των νεοτέρων στην μεγάλη ομάδα, την ενοριακή κοινότητα.

Τα όσα θα αναφερθούν στη συνέχεια εν συντομία αφορούν τόσο το ίδιο το «μάθημα», τον λόγο της κατήχησης, όσο και τις παράλληλες δράσεις, που ωστόσο είναι κάτι ουσιώδες, καθώς μέσω αυτών ο λόγος γίνεται βίωμα· η γνώση μετατρέπεται σε ζωή.

Οι προϋποθέσεις

Αν θέλουμε να πετύχουμε στον στόχο μας, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε μέσα μας τα εξής[iv]:

1) Αγαπάμε αυτό που κάνουμε; Κληρικοί και λαϊκοί συνεργάτες να μην το θεωρήσουμε πάρεργο ή αγγαρεία. Ζήλος ιεραποστολικός δεν  μπορεί να λείπει από τον κατηχητή. Οι «λευκές χώρες» του Ευαγγελίου, που περιμένουν τον θερισμό, δε βρίσκονται μόνο στον τρίτο κόσμο, αλλά και στο δικό μας μικρόκοσμο, την ενορία μας. Και μην ξεχνάμε το «γέγονα τοις πάσι τα πάντα, ίνα πάντως τινας κερδήσω»… Ούτε ο ιερέας μπορεί να μιλάει από καθέδρας στο σύγχρονο νέο ούτε κι ο λαϊκός συνεργάτης του μπορεί να τον προσεγγίσει κουμπωμένος και καθηλωμένος σε πρακτικές περασμένων δεκαετιών.

2) Αφιερώνουμε αρκετό χρόνο στην κατήχηση; Όλοι έχουμε ποικίλες ασχολίες, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές. Απ’ τη στιγμή όμως που αναδεχόμαστε, με την ευλογία του επισκόπου, την ευθύνη της κατήχησης δεν μπορούμε να αφιερώνουμε στην προετοιμασία μας το τελευταίο πεντάλεπτο πριν έρθουν τα παιδιά ούτε να βάζουμε λουκέτο στο πνευματικό κέντρο ή στο ναό μας μετά το μάθημα –χωρίς εισαγωγικά εδώ.

3) Θεωρούμε τη διακονία μας έργο του Χριστού και διακονία των αδελφών μέσα στο Σώμα της Εκκλησίας; Δεν μπορούμε να εργαζόμαστε για την προσωπική μας προβολή, για να δημιουργήσουμε στρατό, προσωπικό (πνευματικοπαιδιών οι κληρικοί, θαυμαστών κτλ. οι λαϊκοί) ή οποιασδήποτε οργάνωσης δρα διασπαστικά στο εκκλησιαστικό Σώμα.

4) Δημιουργούμε συνθήκες ελευθερίας; Ελευθερία στην έκφραση και στη συμπεριφορά, μέσα στα όρια της ευπρέπειας, αλλά μακριά από κάθε τάση καθωσπρεπισμού. Ο νεανικός λόγος, φύσει ελεύθερος και ανατρεπτικός, θέλει να συναντήσει ώτα ευήκοα και μυαλά ανοιχτά, με πρόθεση ειλικρινούς διαλόγου και όχι με έτοιμες συνταγές και προκαθορισμένες απαντήσεις.

Πρακτικές προτάσεις

Να μεταφερθούμε ωστόσο σε πρακτικό επίπεδο και σε κατάθεση συγκεκριμένων προτάσεων. Κάποιες απ’ αυτές απαιτούν χρήματα. Αν δεν υπάρχουν, ας ξεκινήσουμε όμως από τις ανέξοδες προτάσεις που θα ακολουθήσουν, που απαιτούν όμως κόπο και χρόνο από μέρους μας.

α) Η υποδομή

Βασική προϋπόθεση για μια σοβαρή ενοριακή εργασία είναι να υπάρχει ένας χώρος ειδικά διαμορφωμένος για τα παιδιά, ένα πνευματικό κέντρο, όπου οι κατηχητικές δραστηριότητες θα έχουν τον πρωτεύοντα ρόλο (π.χ. δε θα γίνεται έξωση των κατηχητικών, επειδή… χρειάζεται να σερβίρουμε τον καφέ για το μνημόσυνο). Στον χώρο αυτό καλό είναι η κάθε ομάδα να έχει τη γωνιά της (π.χ. τον χώρο για τις φωτογραφίες της ή την εφημερίδα τοίχου).

Εκεί μπορούν να να υπάρχουν:

- Μια καλά εξοπλισμένη βιβλιοθήκη, με βιβλία ελκυστικά για την αισθητική και το περιεχόμενό τους. Τα βιβλία να μην είναι αποκλειστικώς «θρησκευτικά», αλλά να προσφέρουν ανοίγματα στη σκέψη των παιδιών, αφορμές για προβληματισμό πάνω σε σύγχρονα θέματα.

- Μια συλλογή ψυχαγωγικών ταινιών σε κασσέτες video ή dvd –όχι μόνο ντοκιμαντέρ ή θρησκευτικού περιεχομένου.

- Ένας ή περισσότεροι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, με πρόσβαση στο διαδίκτυο (internet), εξοπλισμένοι και με ειδικά «φίλτρα», για να εμποδίζεται η πρόσβαση σε ιστοσελίδες ακατάλληλες για την παιδική ηλικία.

- Παιχνίδια επιτραπέζια, ηλεκτρονικά κ.ά. Κριτήριο για την επιλογή τους: να διευκολύνουν την συνεργασία και να μην απομονώνεται το παιδί με τον ατομικό Η/Υ. Κάτι αντίστοιχο με τη (δανειστική) βιβλιοθήκη μπορεί να είναι η (δανειστική) παιγνιοθήκη, με παιχνίδια όμως πουθα διευκολύνουν την προσέγγιση και τη συνεργασία των παιδιών (π.χ. επιτραπέζια, αντί για ηλεκτρονικά) [v].

- Κάποια τραπέζια μέσα στην αίθουσα θα μας βοηθήσουν σε δραστηριότητες που ενδεχομένως θελήσουμε να υλοποιήσουμε.

β) Η σύνθεση των «τμημάτων»

Πέρα από τις υποδομές, σημαντικό είναι να χωριστούν σωστά τα παιδιά σε «τμήματα» - ομάδες.

Προτείνεται ο χωρισμός κατά ηλικίες, όχι με βάση το φύλο. Η δημιουργία αμιγών ομάδων είναι ανεδαφική και αδικαιολόγητη με τα σημερινά δεδομένα. Αποτελεί πρόκληση για την Εκκλησία να ενισχύσει την υγιή διαφυλική αγωγή, που δεν θα στηρίζεται στη γκετοποίηση αλλά στην προσέγγιση των δύο φύλων, στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και των ειλικρινών ανθρώπινων σχέσεων. Χωρίς τα φοβικά σύνδρομα, που εμποδίζουν πολλές φορές τα «Χριστιανόπουλα» να κοιτάξουν το άλλο φύλο στα μάτια, ισότιμα και χωρίς συμπλέγματα.

Καλό είναι σε κάθε τμήμα ο αριθμός των παιδιών να μην ξεπερνάει τα 25, ώστε να υπάρχουν περιθώρια για «καλύτερη δουλειά», δηλ. μεγαλύτερη προσωπική επικοινωνία και περισσότερο διάλογο. Γι’αυτό χρειάζεται, βέβαια, ικανός αριθμός στελεχών, αλλά και σωστός σχεδιασμός.

Οι ώρες που θα ορισθούν να εξυπηρετούν τα παιδιά. Ούτε πολύ νωρίς ούτε πολύ αργά ούτε και σε ώρα, που τα περισσότερα θα έχουν άλλη προγραμματισμένη δραστηριότητα (π.χ. ομάδα ποδοσφαίρου). Καλύτερα θα ήταν να συμφωνήσουμε τις ώρες με τα ίδια τα παιδιά.